صفحه اصلی

سخنرانی استاد ملاصالحی در خانه انديشمندان علوم انساني

ايران همين جا است كه ايستاده ايم

نشست تامل درباره ایران به مناسبت انتشار جشن نامه دکتر سید جواد طباطبایی

با حضور و سخنرانی: دکتر رضا داوری اردکانی، دکتر حکمت الله ملاصالحی، دکتر احمد نقیب زاده، دکتر داوود فیرحی و دکتر سید جواد طباطبایی

چهارشنبه ١٥ دي 1395، ساعت ١٥

تهران، خیابان استاد نجات اللهی (ویلا)، نبش ورشو، پلاک 2، سالن فردوسي خانه انديشمندان علوم انساني

گفت و گوی خبرگزاری اسپوتنیک روسیه با استاد حکمت الله ملاصالحی

 

 مرزهای مشترک ما  نه در جغرافیا، بلکه باید در تاریخ و فرهنگ مشترک جست و جو گردد

خبرگزاری اسپوتنیک: باستان‌ شناسی برخلاف تصور بسیاری از نهادهای مدیریتی، کاوش برای گنج‌ یابی و به دست آوردن اشیاء قیمتی نیست، بلکه به دست آوردن اطلاعات برای باسخگویی به ابهام‌ های تاریخی در محورهای مختلف است. فرصتی پیش آمد تا با دکتر حکمت‌الله ملاصالحی استاد دانشگاه‌های تهران و آتن و نخستین پژوهشگری که مباحث عمیق و دشوار دانش نوظهور «فلسفه باستان شناسی» را در ایران پی ریزی کرده به گفتگو بپردازیم که در ادامه ارایه می گردد.

- اسپوتنیک:  بنظرشما اعمال تحریم های غرب بر علیه ایران موانعی را برای فعالیتهای باستان شناسی و بویژه برنامه های پژوهشی کشور ایجاد نمود یا خیر؟

- به صراحت و با تاسف و تاثر خدمت شما عرض می کنم کم لطفی های مدیران دولت نهم و دهم بر پیکر سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی وگردشگری کشور وخسارت های جبران ناپذیری را که برمواریث فرهنگی، تاریخی ومحوطه های باستانی میهن ما درآن مقطع از تاریخ سیاسی، اجتماعی و فرهنگی جامعه معاصر ما وارد آوردند بمراتب عمیق تروگسترده تراز اعمال فشار تحریم ها علیه مردم و ملت ما بود. کارنامه دولتمردان نهم و دهم درهمه زمینه ها علی الخصوص درحوزه مواریث فرهنگی کشور بسیار تخریب کننده تر از فشار و اعمال برنامه تحریم های نظام های سلطه علیه مردم ما بوده است. باید عرض کنم که آن تحریم ها چتر پوششی برخیانت ها وخسارت های بی سابقه و ویرانگر دولت مردان نهم ودهم بود. آنها با رفتارهای خود تحریم ها را دامن زدند و برشانه ملت ما نهادند. تحریم و تخریب، خیانت و خسارت درآن مقطع از تاریخ معاصرما شانه به شانه هم سائیدند وستون فقرات سیاست، دیانت، معنویت، اخلاق، ادب، فرهنگ، زندگی، اقتصاد ومعیشت مردم ما را درهم شکستند. جامعه باستان شناسی ومیراثیان میهن ما درآن سالهای سخت حاکمیت دولت تحریم وتخریب آسیب های سنگینی را تجربه کرد وزخمهای عمیقی را متحمل شد. فعالیت ها وپژوهشهای میدانی باستان شناسان میهن ما ومطالعات باستان شناسی بویژه دردوره دوم با موانع ومحدودیت های جدی مواجه شد و رکود و انجماد بی سابقه ای را ازسرگذراند، از سویی سنگربانان میراث و میراثیان میهن ما دچار سرگشتگی، یاس، بی اعتمادی و بهم ریختگی جدی شدند.کابوسی که همچنان سایه سنگین آن برسروسینه میراثیان کشوراحساس می شود. گمان نمی برم شرایط و اوضاع درحوزه های دیگر دانش وپژوهش درآن سالهای سنگین ومنجمد کمترغم انگیزبوده است.

- اسپوتنیک: ایران درزمینه مطالعات و کاوش های باستان شناسی همکاری های بین المللی هم داشته است؟

- آشنایی جامعه معاصرما با دانش باستان شناسی در امتداد و ادامه فعالیت ها ومطالعات هیات های باستان شناسان غربی بویژه هیات های باستان شناسی وباستان شناسان کشورهای اروپای غربی از جمله فرانسه، آلمان، بریتانیا وایتالیا، همچنین ایالات متحده و کانادا که بیش از یک سده ونیم فعالیت هایشان مسبوق به سابقه است اتفاق افتاده است. کمتراز یک سده است که جامعه معاصرما این دانش نوظهور وپیچیده را بطور رسمی هم درسطح دانشگاه ها هم مراکزمیراث فرهنگی کشور پذیرفته است. با این همه دانش باستان شناسی درمیان دولتیان ونظامیان ومجلسیان و قضائیان یا حتی دانش آموختگان رشته های تاریخ و فرهنگ وانسان واجتماع میهن ما همچنان تعریف وتفهیم ناشده مانده است. تصورمیکنم مسیرهای پرپیچ و ناهموار وصعب العبوری همچنان پیشاروست که می باید طی شود تا بدانیم، بشناسیم وبفهمیم دانش باستان شناسی چگونه دانشی است و آنچه از غرب دوره جدید به معنی عام دریافت نموده ایم، چه سهمی درتحولات جامعه معاصرما داشته و تا چه میزان بوده و چه اثرات و تبعاتی بر تاریخ، فرهنگ، زندگی، روان، رفتار، خُلق وخوی وذوق و رفتارما داشته و نهاده است.

هم باستان شناسان هم هیات های باستان شناسی سازمان میراث فرهنگی و… میهن ما دهه هاست که با هیات های خارجی همکاری دارند. این همکاری ها قبض و بسط ها همچنین فراز و فرود، رشد و رکود های مقطعی بسیاری را که متاثر از رویدادها وتحولات درون و بیرون مرزهای کشور ما بوده از سرگذرانده است. اکنون همچنان دوران رکود و فرود همکاری ها را تجربه می کنیم. رکودی که بیش ازهمه متاثرازمدیران ناباستان شناس وفرهنگ ناشناسی است که دولتیهای جامعه بعد از انقلابی ما بویژه طی یک دهه ونیم اخیر برکرسی رفیع سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی وگردشگری کشورومیهن ما گماشته وتحمیل کرده اند. فراموش نکنیم که طراحان ومهندسان ومعماران نظام دانایی وارزشی دوره جدید غربیان بویژه جوامع اروپای غربی بوده اند. دانش باستان شناسی نیز نطفه اش دررحم اندیشه تاریخی وارزش های غربی و تحولات عظیم وبی سابقه علمی وصنعتی سده های هجده ونوزده بسته می شود وخاستگاه و زادگاه آن نیز قاره غربی بوده است. طبیعی است که تجربه آنها از این دانش نوظهوروفوق العاده مهم، دلربا وپیچیده ازما بیشتراست. ازآزموده ها وآموخته ها واندوخته های آنها تا رسیدن به موقعیت و مقامی مطلوب تر ومقبول تر می توان بهره های فراوان برد. ایران درهمین مرزهای جغرافیای سیاسی اکنونش به لحاظ حجم، تنوع وغنای مواریث فرهنگی و مآثر تاریخی ومحوطه های باستانی اگر نگوییم غنی ترین بی هیچ اغراق یکی از غنی ترین کشورهای جهان است. می توان گمان زد با چنین حجم وتنوع سنگینی ازمواریث و مآثرفرهنگی وبافت های تاریخی ومحوطه ها وآثار باستانی چه مسئولیت سنگین وخطیری برشانه دولت وملت ما نهاده شده است. صیانت از مواریث فرهنگی، ملی، تاریخی و سرزمینی و البته بطور عمیق فرهنگی، همچنین حفاظت، مرمت، ساماندهی، شناختن و شناساندن موثر بافت های تاریخی بدون اراده وعزمی ملی و بویژه بدون آگاهی تاریخی که متاسفانه اغلب تصمیم گیرندگان ما از آن بی بهره وبی نصیب هستند نه آسان و نه اساسا شدنی وامکان پذیراست.

- اسپوتنیک: با توجه به اینکه برخی مناطق قفقاز روسیه در گذشته به ایران تعلق داشته آیا امکان انجام مطالعات وتحقیقات واکتشافات مشترک وجود دارد؟ اگروجود دارد به چه ترتیبی؟

- مناطق قفقاز و ماوراءالنهرهرچند دریک دوران طولانی پاره ای از پیکرجغرافیای تاریخی وفرهنگی ایران بوده است، لیکن دردوسده اخیرشرایط ویژه ای داشته و وقایع و تحولات تاریخی دیگری را ازسرگذرانده است. وقایع وتحولات تاریخی که برتقدیرتاریخ ملت ما اثرات وتبعات جدی داشته است. پس از فروپاشی اتحاد جماهیرشوروی سوسیالیستی این مناطق اینک بصورت کمربندی ازجمهوری های جدید التاسیس درآمده اند که درمیانه و حد واسط کشورما ایران وکشورروسیه قرارگرفته اند.این کمربند جمهوری های نوبنیاد تازه تاسیس شده هم می توانند درنقش کمربند سبزهمکاری های گسترده وتعاملات چند سویه وفعال وحاصلخیز وصلح آمیز ومستحکم میان کشورما وکشورروسیه برصحنه بازی حضورداشته باشند هم این خطربالقوه نیز وجود دارد دردام ودامن شیطنت های قدرت های فرامنطقه ای افتاده و مانند کمربندی آتشین وآشوبگرعمل نموده وصلح وثبات منطقه را به مخاطره افکنند. متاسفانه درمنطقه قفقاز برخی ازهمین جمهوری های جدید التاسیس در این مسیرگام برمی گیرد و مسئولین ذیربط بجای رصد دقیق و مراقبت از کنار اقداماتی که درپایتخت این جمهوریهای جدید ممکن است رخ دهد بی توجه می گذرند.

 یک محاسبه غلط سیاسی یک غفلت تاریخی یک تحلیل نادرست سیاسی می تواند به ستون فقرات تاریخ وفرهنگ وجغرافیای سیاسی میهن ضربه وارد آورد که تصورش بذهن نیاید ودرفهم ما خطور نکند. لازم است که از تجربه قاجاریان بیابنگرد که نمی دانستند ونمی فهمیدند برچه کشور و ملت و تاریخ مردمی حکومت می کنند درس عبرت گرفت.

ایران می تواند همکاری های راهبردی، دوستانه وگسترده ای هم با کمربند جمهوری های جدید الاستقلال شمالی داشته باشد هم با کشورروسیه که نظام وقدرت سیاسی تاثیرگذار ومهم درمنطقه اورسیا وجامعه وجهان معاصراست. ما با این جغرافیای طبیعی عظیم وتاریخی ومردمان آن میراث مشترک، تاریخ مشترک، فرهنگ مشترک ومنافع ومصالح مشترک داریم و باید هوشمندانه برنامه ریخت وخردمندانه دامن همکاری های چندضلعی را درهمه زمینه ها گسترش وبسط وتوسعه داد.

مراکز ایران شناسی واسلام شناسی بویژه میراث و ذخایرمعنوی عظیم شیعه را در روسیه می باید فعال کرد. با جامعه مسلمان ومسیحیت ارتدوکس کلیسای روسی می توان گفتگوها وگفتمان بسیارسازنده وغنی و پرثمر داشت. آموزش زبان روسی را در سطح دانشگاه های کشورمی توان توسعه داد. با باستان شناسان روسی که تجربه طولانی و بسیار هم درمطالعات میدانی باستان شناسی هم درحوزه نظر دارند می توان همکاری ها وتبادلات علمی وفکری گسترده داشت. مجله ها ی مشترک می توان داشت، مراکز چاپ ونشر مشترک به دوزبان فارسی و روسی را نیزمی توان دایروتاسیس کرد. روسها دریک جغرافیای طبیعی با ما هم مرزنیستند. ما دریک جغرافیای تاریخی وفرهنگی با روسها هم مرز مشترک داریم. ایران شناسان روسی چهره های بنام، شناخته شده جهانی هستند. جامعه معاصرما با ادبیات روسی هم مانوس است هم نویسنگان روسی مطلوب ومحبوب نویسندگان جامعه معاصرما هستند. خُلق وخوی فرهنگی واجتماعی ما به روسها بسیارنزدیک تراست تا انگلیسی ها وآمریکایی ها. هرچند که متاسفانه جامعه ما اینک جولانگاه تبلیغات غربیان علیه روسها است وموفق هم شده اند تاحدی افکارعمومی را نیز باسیاست های شیطنت آمیز و تفرقه افکنانه خود همسو کنند.

منشور حقوق شهروندی از دیدگاه استاد حکمت الله ملاصالحی

میراث فرهنگی را در منشور حقوق شهروندی نادیده گرفتند

بنیانگذار فلسفه باستان‌شناسی در ایران با اشاره به اینکه منشور حقوق شهروندی در زمینه میراث فرهنگی نکته مثبتی ندارد، گفت: شناساندن و معرفی میراث فرهنگی به مردم کشور و جامعه جهانی حق شهروندان و مهم‌ترین مساله‌ای است که باید در این منشور مطرح می‌شد، اما حتی یک جمله نیز در این زمینه وجود ندارد. دکتر حکمت الله ملاصالحی در گفت‌وگو با خبرنگار ایلنا، در ارتباط با چگونگی پرداختن به میراث فرهنگی در منشور حقوق شهروندی گفت: منشور حقوق شهروندی نکته مثبتی در مورد میراث فرهنگی ندارد و اتفاقا بندی که در این منشور در ارتباط با حقوق شهروندی آمده است؛ نشان می‌دهد که دولتیان نمی‌دانند بر چه تاریخ، فرهنگ و میراثی تکیه زده‌اند. وی ادامه داد: متاسفانه برخی هنوز درک نکرده‌اند که غنی‌ترین پاره‌های تاریخ، فرهنگ و میراث بشری در ایران وجود دارد.

این استاد دانشگاه اظهار کرد: توقع می‌رفت که مبحث میراث فرهنگی با توجه به سبقه‌ای که کشور ما در این زمینه دارد در منشور حقوق شهروندی گشوده و معنای آن به طور دقیق تعریف می‌شد و متولی آن و کسانی که باید از میراث ملت دفاع کنند به طور دقیق معرفی می‌شدند و بحث تقویت دستگاه متولی میراث فرهنگی نیز در منشور حقوق شهروندی می‌آمد. پایه‌گذار فلسفه باستان‌شناسی در کشور توضیح داد: همچنین مهم‌تر از همه، شناساندن و معرفی این میراث به مردم کشور و جامعه جهانی است، اما دریغ از یک عبارت، هیچ اشاره‌ای به این موضوع در منشور حقوق شهروندی نشده‌است، در حالی که حق شهروندان است که متولیان کشور، میراث فرهنگی‌شان را به آن‌ها بشناسانند و آن‌ها را نیز در این شناسایی و معرفی سهیم کنند.

دکتر ملاصالحی با تاکید براینکه در این منشور تنها بندی مبهم، گنگ، نارسا و سست در زمینه میراث فرهنگی وجود دارد، افزود: متاسفانه کسانی که این منشور را تدوین کرده‌اند؛ متوجه سابقه میراث فرهنگی و تاریخ ایران نبوده‌اند و انگار این منشور برای یک کشور مانند استرالیا نوشته شده که سابقه تاریخی ندارد.

انتشار مقاله علمی - پژوهشی استاد حکمت الله ملاصالحی در فصلنامه نگره

پدیدارشناسی جامعیت اسم حُسن و جنبه های زیباشناختی آن

دکتر حکمت الله ملاصالحی، «پدیدارشناسی جامعیت اسم حُسن و جنبه های زیباشناختی آن»، فصلنامه علمی - پژوهشی نگره، مقاله 5، دوره 11، شماره 40، زمستان 1395.             

چکیده: اسم حُسن یک اسم جامع و بسیار مهم وکلیدی ست که در قرآن شریف هم بر جامعیت آن انگشت تأکید نهاده شده هم بر اهمیت آن مهر تأیید زده شده است. به رغم اهمیت و جامعیت این اسم الله مهم وکلیدی در کلام وحیانی قرآن وقتی به منابع و متون کلامی و فلسفی و عرفانی عهد اسلامی رجوع می‌کنیم احساس می‌شود به لحاظ نظری هم جنبه‌های زیبا‌شناختی هم لایه‌های عمیق معنایی و اهمیت هستی‌شناختی و معرفت‌شناختی و زیباشناختی آن مغفول و محجوب مانده است. هدف نوشتار پیش‌رو به‌صورت فشرده و کوتاه این است که به پاره‌ای از لایه‌های معنوی وجنبه‌های زیباشناحتی این مفهوم مهم، کانونی، کلیدی، جامع و ترجمه‌ناپذیر پرداخته شود. سؤال‌های این تحقیق عبارت‌اند از: مراد از حسن چیست؟ چرا همۀ اسماء و خداوند در قرآن کریم به اسم حسن باز می‌گردد؟ چرا همۀ اسماء باریتعالی در قرآن شریف اسماءالحسنایند؟ روش تحیقیق در این پژوهش روش پدیدار‌شناسانه است که با آن لایه‌های معنوی و جنبه‌های زیبایی‌شناسی اسم حسن را شفاف‌سازی نماید و روش جمع آوری اطلاعات آن کتابخانه‌ای است. عبور از معانی لفظی یا لغوی مفهوم کلیدی اسم حُسن و ردیابی و رصد پدیدارشناختی لایه‌های معنوی و باطنی‌ترآن و مهم‌تر از همه توجه به جنبه‌های نظری واژه اعم از ابعاد زیبا‌شناختی آن در فلسفۀ هنر و زیبایی به‌مثابه یک مفهوم پوششی "جنس" که زیر خیمه خود طیف وسیعی از انواع و اطوار مقوله‌های زیباشناختی را به مانند "مقولۀ زیبا‌شناختی جمال" و "جلال یا امر والا" و یا "ظرافت و لطافت و ملاحت" و"شیک" و "تراژیک" و "کمیک" و "زشتی" و مانند آن جای داده است محصول خرمن مباحث نوشتار حاضر است.

کلیدواژه ها: اسم؛ حُسن؛ قرآن؛ زیبا‌شناختی؛ جامعیت؛ وحدت؛ کثرت.               

Phenomenology of total name of Hosn and its aesthetics aspects

An introduction to concept of “Hosn” as the catholic and unique name of Allah in the holy Quran and its aesthetic aspects. In different chapters, sections, statements of Holy Quran we meet a very multifarious and fundamental concept as catholic and unique name of god (Allah). A Holy name that includes and recovers or reveals all other Holy names  ofGod(Allah).Fore example in surah “Ta Ha/8 as well as in some other chapters or Surah and verses of Holy Quran God(Allah) say:" Allah-there is no god but he; His are the very best names. In my point of view  thevery catholic and fundamental  name of “Hosn” in the Holy Quran with its deeply ontological and unique as well as aesthetic aspects has been overlooked .In this article has been effort to explain very briefly some of this different overlooked aspects of catholic and unique Allah name of "Hosn".Hosn” as catholic and unique name of Allah includes all other his Holy names. Every name of God(Allah) is the very best name.  Has been Emerged and dawn from the name of “Hosn” as unique and catholic name of God (Allah).This key name includes all Islamic thesis about every things. About "Aletheia "(Truth), "Agathon" (goodness) and "Kalos" (beautiful).